QUY ĐỊNH VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG - ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA LUẬT TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO NĂM 2026

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phát triển mạnh mẽ, hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo không chỉ diễn ra trong phạm vi truyền thống mà ngày càng mở rộng trên môi trường số. Để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân trong tình hình mới, Quốc hội đã ban hành những quy định mang tính bước ngoặt liên quan đến lĩnh vực này

Từ thực tiễn thi hành Luật năm 2016 đến yêu cầu đổi mới

Ngày 18/11/2016, Quốc hội khóa XIV đã thông qua Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 02/2016/QH14 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2018), khẳng định mạnh mẽ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người theo Hiến pháp. Qua gần 08 năm thi hành, Luật năm 2016 đã đạt được nhiều kết quả tích cực, đưa các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo đi vào nền nếp, tăng cường tính công khai, minh bạch.

Tuy nhiên, công tác tổng kết thực tiễn (từ ngày 01/01/2018 đến hết ngày 30/9/2025) cho thấy việc triển khai Luật còn gặp một số hạn chế, khó khăn, đặc biệt là trước yêu cầu tinh gọn bộ máy và xu thế chuyển đổi số mạnh mẽ. Do đó, ngày 23/4/2026, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 07/2026/QH16 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2027, thay thế luật cũ), mở ra một hành lang pháp lý hoàn thiện hơn.

Điểm mới cốt lõi về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng

1. Chính thức luật hóa định nghĩa và bổ sung hành vi nghiêm cấm

Luật năm 2026 lần đầu tiên bổ sung định nghĩa pháp lý rõ ràng: "Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng là việc tổ chức, cá nhân theo quy định của Luật này sử dụng không gian mạng để thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo" (Khoản 17 Điều 2). Đồng thời, tại Khoản 6 Điều 7, Luật bổ sung hành vi bị nghiêm cấm: "Sử dụng không gian mạng, trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc công nghệ để vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo". Quy định này ngăn chặn việc lợi dụng công nghệ, AI để tạo lập, phát tán thông tin sai lệch, giả mạo âm thanh, hình ảnh nhằm xuyên tạc chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân.

2. Quy định rõ thủ tục thông báo, đăng ký hoạt động trên môi trường mạng

Theo Khoản 1 Điều 8, khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng, các tổ chức và cá nhân có thẩm quyền (người đại diện, ban quản lý cơ sở tín ngưỡng, chức sắc, chức việc, nhà tu hành, tổ chức tôn giáo...) phải tiến hành thông báo, đăng ký hoặc đề nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc này tùy thuộc vào tính chất, phạm vi và nội dung hoạt động nhằm giúp cơ quan quản lý kịp thời nắm tình hình, hướng dẫn và bảo hộ quyền lợi hợp pháp cho chính tổ chức, cá nhân đó.

3. Đưa nguyên tắc hoạt động trên mạng vào Hiến chương tổ chức

Một điểm mới rất đáng chú ý là Khoản 1 Điều 22 Luật năm 2026 yêu cầu bổ sung nội dung “nguyên tắc, trách nhiệm hoạt động tôn giáo trên không gian mạng” vào Hiến chương của các tổ chức tôn giáo. Quy định này buộc các tổ chức tôn giáo phải tự nâng cao trách nhiệm nội bộ trong việc quản lý, kiểm soát nội dung thông tin và định hướng cho chức sắc, chức việc, tín đồ khi truyền tải thông tin liên quan đến tôn giáo trên môi trường mạng.

4. Xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của các bên liên quan

Luật quy định cụ thể trách nhiệm quản lý mạng tại Điều 8 đối với ba nhóm đối tượng chính:

Cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Có trách nhiệm hướng dẫn, giám sát, kiểm tra, thanh tra và phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.

Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng (nền tảng số, mạng xã hội): Có trách nhiệm triển khai các giải pháp kỹ thuật, phối hợp gỡ bỏ, ngăn chặn nội dung vi phạm pháp luật.

Doanh nghiệp có mạng viễn thông: Có trách nhiệm ngăn chặn truy cập vào các nội dung vi phạm theo yêu cầu của cơ quan nhà nước.

Ý nghĩa thực tiễn

Việc bổ sung các quy định về hoạt động trên không gian mạng trong Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên số. Các quy định này không chỉ bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo lành mạnh mà còn tạo động lực để các tổ chức, cá nhân tôn giáo phát huy các giá trị tốt đẹp trên môi trường số; đồng thời chủ động phòng ngừa việc lợi dụng công nghệ để vi phạm pháp luật, hướng tới xây dựng một không gian mạng an toàn, văn minh./.